Nasz patron

images/slider/malarki.jpg

"Prawda mieć będzie swych zwolenników,
rozejdą się oni po całym narodzie,
zaniosą ją pod strzechę uciśnionego
i wzgardzonego człowieka,
czas dokaże resztę"

Hugo Kołłątaj

 

Hugo Kołłątaj Patron VI Liceum Ogólnokształcącego w Lublinie


Życiorys
Hugo Kołłątaj (1750-1812), ksiądz, uczony, polityk, filozof i publicysta, jeden z głównych przedstawicieli polskiego Oświecenia, zwolennik fizjokratyzmu - koncepcji ekonomicznej opartej na prawie natury.
Działalność społeczna i polityczna
Kształcił się na Uniwersytecie w Krakowie, następnie w Austrii i we Włoszech. Po powrocie do kraju w 1774 objął jedną z kanonii krakowskich. Aktywnie zaangażował się w prace Komisji Edukacji Narodowej (KEN) i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Jako delegat KEN, wspomagany przez M. Poniatowskiego i I. Potockiego, pomimo silnego oporu konserwatywnej profesury w latach 1777-83 zasiadał w radzie Akademii Krakowskiej, a w 1783-86 został jej rektorem. Opracował plan rozbudowy szkół w całym kraju, który stał się podstawą Ustaw KEN, ogłoszonych w 1783. W 1786, powołany na urząd referendarza litewskiego, przeniósł się do Warszawy, gdzie skupił wokół siebie grono zwolenników reform ustrojowych, publicystów (m.in. T.A. Ostrowskiego, S. Małachowskiego, L. Strassera), przez przeciwników zwane Kuźnicą Kołłątajowską. Dążyła ona do pozyskania szerokiej opinii publicznej dla skrzydła reformatorskiego w Sejmie, upowszechniała hasła Wielkiej Rewolucji Francuskiej, w pamfletach krytykowała przywileje stanowe i stosunki feudalne. Do najczynniejszych jej członków należeli: F.S. Jezierski, F.K. Dmochowski, F. Zabłocki, J. Majer, F. Jelski, T. Maruszewski, J. Dembowski, K. Konopka. Siedzibą grupy był dom Kołłątaja. W przeddzień Sejmu Czteroletniego (1788-92) Kołłątaj związał się z opozycją antykrólewską. Przyczynił się do ukształtowania w Sejmie tzw. obozu patriotów. W czasie kadencji Sejmu ogłosił 3 części dzieła Do Stanisława Małachowskiego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka (1788-89), w których sformułował program swojego obozu (walka o niezawisłość narodową i reformy społeczne).
Konstytucja 3 Maja
Kołłątaj popierał walkę o emancypację miast i równouprawnienie mieszczan, opracował memoriał z żądaniem reform, który przedstawiciele miast podczas tzw. "czarnej procesji" wręczyli marszałkowi Sejmu i królowi, zmuszając ich do rozpatrzenia żądań. Był współautorem Konstytucji 3 Maja i innych aktów ustawodawczych. Po ogłoszeniu Konstytucji był jednym z twórców i kierowników Zgromadzenia Przyjaciół Ustawy Rządowej, pierwszego w Polsce zorganizowanego stronnictwa politycznego. 1791-92 pełnił funkcję podkanclerzego koronnego i członka rządu. Po interwencji Rosji i obaleniu Konstytucji przebywał na emigracji w Dreźnie i Lipsku, gdzie napisał dzieło O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja, wydane w 2 tomach w 1793, oraz zaangażował się w przygotowania powstańcze 1793-94.
Powstanie kościuszkowskie
W czasie insurekcji kościuszkowskiej był Kołłątaj czołowym przedstawicielem lewicy powstańczej, tzw. jakobinów polskich, członkiem władz naczelnych, kierownikiem Wydziału Skarbu w Radzie Najwyższej Narodowej. Współautor aktu powstania, uniwersału połanieckiego, ustawy o przydzieleniu ziemi chłopom biorącym udział w powstaniu.
Późniejsze losy
Po upadku powstania uciekł z Warszawy, ścigany przez władze rosyjskie, w 1794 zatrzymany przez Austriaków pod Przemyślem i więziony do 1802. Po zwolnieniu z więzienia udał się na Wołyń, gdzie współpracował z T. Czackim przy organizacji Liceum Krzemienieckiego (1805). Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego wezwany przez Napoleona do Warszawy, wskutek wpływów swych wrogów politycznych nie został dopuszczony do udziału w rządach. W latach 1807-08 na rozkaz Aleksandra I internowany i przetrzymywany w Moskwie, po powrocie do Księstwa Warszawskiego odsunięty od działalności publicznej; daremnie zabiegał, wysuwając różne projekty, o uczestniczenie w zarządzie edukacji oraz reformie administracyjnej i skarbowej. W 1809 ogłosił «Uwagi nad tą częścią ziemi polskiej, którą od traktatu tylżyckiego zwać poczęto Księstwem Warszawskim, gdzie przedstawił program odbudowy i rozwoju Polski w granicach napoleońskich. Zmarł w osamotnieniu i zapomnieniu. Patronował wielu ruchom demokratycznym i niepodległościowym XIX i XX w.

Postulaty reform ustrojowych i społecznych Hugona Kołłątaja:

  • Zniesienie liberum veto i wolnej elekcji
  • Wyposażenie Sejmu we władzę prawodawczą
  • Utrzymywanie przez państwo stałej armii
  • Zrównanie obywateli wobec prawa
  • Zniesienie poddaństwa osobistego
  • Zawieranie kontraktów w formie czynszu
  • Przyznanie mieszczaństwu prawa do nabywania ziemi
  • Przeznaczenie jednej z izb w senacie dla mieszczan


Kalendarium
1 IV 1750 - Hugo Kołłątaj przychodzi na świat w Dederkałach na Wołyniu jako syn Antoniego Andrzeja, podczaszego mścisławskiego i Marianny z Mierzeńskich
IX 1756 - rozpoczyna edukację w szkole akademickiej w Pińczowie
1755 - otrzymuje święcenia kapłańskie w Krakowie
1776 - wstępuje do Towarzystwa do ksiąg elementarnych
1776-1780 - uczestniczy w reformie Akademii Krakowskiej
1779 - w parafii w Krzyżenowicach zakłada szkołę i Bractwo Miłosierdzia pod wezwaniem Adama i Ewy; po pożarze budynku kościoła odbudowuje go w stylu klasycystycznym
1785 - sporządza mapę Krakowa
21 I 1783-1786 - pełni funkcję rektora Akademii Krakowskiej
1786 - osiada w Warszawie, za 45 000 zł odkupuje od Pawła Brzostowskiego urząd referendarza litewskiego
1789 - organizuje w Krzesławicach kopalnię soli
VII I 1788 - wydaje I część "Anonima listów kilka"
1788 - we własnym mieszkaniu w Warszawie, przy ulicy Czerniakowskiej zakłada Kuźnicę Kołłątajowską, organizację, do której wchodzą F.S. Jezierski, F. Dmochowski, A. Trębicki, F. Zabłocki, J. Śniadecki II 1789 - wydaje 2. część " Anonima listów kilka"
1789 - włącza się w prace nad projektem prawa o miastach i Konstytucji 3-go maja
V 1789 - wydaje 3. część "Anonima listów kilka"
3 V 1791 - ogłoszenie Konstytucji 3-go maja
17 V 1791 - obejmuje urząd podkanclerzego koronnego
13 I 1792 - otrzymuje funkcję Prezesa Deputacji do Sprawy Żydowskiej
23 VI 1792 - powołany do rady wojennej opowiada się za przystąpieniem króla do Targowicy
25 VII 1792 - opuszcza Warszawę pod pozorem kuracji zdrowotnej; udaje się do Lipska, traci majątek wraz z tytułami i funkcjami państwowymi
1794 - bierze udział w przygotowaniu Insurekcji Kościuszkowskiej
4 XI 1794 - po szturmie Pragi opuszcza potajemnie Warszawę
6 XII 1794 - zostaje aresztowany pod Przemyślem jako "sprawca terroru i złodziej skarbu powstańczego"
19 XII 1794-16 XI 1802 - przebywa w więzieniu, od 1804 pod dyskretnym nadzorem policji
1804-1808 - przeprowadza reformę naukową i administracyjną Liceum Krzemienieckiego
28 II 1812 - umiera w Warszawie w domu przy Rynku Staromiejskim

VI Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja

ul. Adama Mickiewicza 36
20-466 Lublin
tel./fax (81) 744-07-37
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.